top of page

Sanatçı Röportajları: Ali Yayla ile Baskı ve Sanat Üzerine

12 Kas
5 dakikada okunur

Röportaj: Yağmur Bulat


Gravür ve oksit baskı gibi yüzyıllık teknikleri kodla, arayüzle ve veri estetiğiyle buluşturan sanatçı Ali Yayla, bakır plakayı asitle aşındırmakla bir veriyi bozmayı aynı eylem olarak görüyor. Yağmur Bulat’la yaptığı bu söyleşide aleksitimiden “şeker kaplı” dijital distopyaya, aidiyet arayışından Kapadokya Bienali’nde sergileyeceği “Ctrl+Z” ve “Veri Kirliliği” işlerine kadar pek çok konuyu konuştuk. Ayrıca Eskişehir’de bağımsız bir sanatçı olarak yol almanın onun üretimine nasıl yön verdiğini anlattı.



Merhaba, Ali! Öncelikle seni kısaca tanıyalım. Neler yapıyorsun? Kendini nasıl tanımlarsın? Seni sanata iten, sanatla buluşturan neydi? Tüm bu serüven ne zaman başladı?


Merhaba. Çocukluğumdan beri bir şeyler karalayıp üretiyorum ama bu işe profesyonel olarak başlayalı yaklaşık 8 yıl oldu. Grafik tasarım kökenli bir sanatçı olarak 2025 yılında Anadolu Üniversitesi Baskı Sanatları Bölümünden mezun oldum ve şu an aynı alanda yüksek lisans eğitimime devam ediyorum.

Kendimi bu koca mekanizmanın içindeki bir çark parçası gibi görüyorum. Ne kadar bireysel üretsek de aslında büyük bir kolektifin parçasıyız. Beni sanata çeken en büyük şey ise zihnimdeki herhangi bir fikri somut bir şeye dönüştürebilme gücüydü.


“011041.v1”, 2025  Kağıt üzerine Gravür/Aquatint Baskı Plaka 25x35cm/Kağıt 35x50cm E.d. 4/25
“011041.v1”, 2025 Kağıt üzerine Gravür/Aquatint Baskı Plaka 25x35cm/Kağıt 35x50cm E.d. 4/25

Gravür, oksit baskı gibi yüzlerce yıllık fiziksel teknikleri arayüzler, kodlar ve data estetiğiyle buluşturuyorsun. Bu melez sanatsal dil nasıl ve hangi motivasyonla ortaya çıktı?


Aslında her şey iki farklı dünyanın içimde birleşmesiyle başladı. Bir yanda eğitimini aldığım o geleneksel baskı dünyası, diğer yanda tamamen kendi merakımla kurcaladığım video art ve kodlama süreçleri vardı. Zamanla bunların aslında birbirine ne kadar yakın olduğunu fark edince baskıresimle yeni medyayı birleştirerek ortak bir dil oluşturmaya çalışıyorum.

Gravürün o yavaş, fiziksel ve hatayı affetmeyen doğasıyla dijitalin hızlı, uçucu yapısı arasında garip bir ortaklık var. Bakır plakayı asitle aşındırmakla bir veriyi bozarak piksellerini aşındırmak benim için temelde aynı eylem.


Eserlerinde teknolojinin insan üzerindeki baskısı ve duygusal körlük öne çıkıyor. Öyleyse “Algoritmik Duygular” eserinde kendi sorduğun o sarsıcı soruyla sana gelelim: Sence “Teknolojinin hükmünde kaybolan insan, hissetmeyi yeniden öğrenebilir mi?”


Teknoloji bugün hayatımızı kolaylaştırsa da üzerimizde ciddi bir baskı kuruyor. Ben daha çok bu baskının alt başlıklarına odaklanıyorum. “Algoritmik Duygular” üzerinde çalışırken pandemiyle beraber daha da görünür olan aleksitimi (duygu körlüğü) kavramıyla karşılaştım. Dijital dünyada o kadar uç noktalarda içeriklere maruz kalıyoruz ki bir saniye kötü bir habere üzülürken bir saniye sonra komik bir videoya gülüyoruz.


Bu hız, tepkilerimizi ister istemez mekanikleştiriyor. Evet, bir şeyler hissediyoruz ama bu hisler o kadar kısa sürede değişiyor ki ne hissettiğimizi bilemediğimiz bir noktaya savruluyoruz. Bana kalırsa teknolojiyle beraber sadece alışkanlıklarımız değil, hissetme biçimlerimiz de değişti ve o eski, derin bağlar bu hızın içinde kayboldu.

Algoritmik Duygular " 2025, Python (Tkinter, Matplotlib, PIL) ile interaktif dijital animasyonların üretimi, projeksiyon; şeffaf asetat üzerine şablon baskı, Renkli, 4K, Bilgisayar Tabanlı Görselleştirme/Tek Kanallı, Döngüsel (Loop), Projeksiyon/0’25”, 2025, Ed. 1/1 video 300x160 cm E.d. 1/1
Algoritmik Duygular " 2025, Python (Tkinter, Matplotlib, PIL) ile interaktif dijital animasyonların üretimi, projeksiyon; şeffaf asetat üzerine şablon baskı, Renkli, 4K, Bilgisayar Tabanlı Görselleştirme/Tek Kanallı, Döngüsel (Loop), Projeksiyon/0’25”, 2025, Ed. 1/1 video 300x160 cm E.d. 1/1


Son işlerinde (Reinstallation) anatomik yapıların, adeta kablolarla birlikte iç içe geçtiğini - mutasyona uğradığını - görüyoruz. Burada insanlık için bir çöküş temsiliyeti var diyebilir miyiz? Medya, teknoloji ve insan arasında kavramsal olarak nasıl bir köprü kuruyorsun?


Aslında bir çöküşten ziyade, insanın teknolojiyle ne kadar koparılamaz hale geldiğini ve bu yeni formla nasıl bütünleştiğini göstermeye çalışıyorum. Hepimiz bu sürece o kadar hızlı asimile olduk ki teknolojinin olmadığı bir ihtimali artık düşünemiyoruz bile. Kavramsal köprüyü ise bu “fark etmeden kabullenme” hali üzerine kuruyorum. Kişisel sınırlarımızın teknoloji tarafından ne kadar ihlal edildiğini, mahremiyetin nasıl şeffaflaştığını göz ardı ederek bu mutasyona gönüllü oluyoruz.


Özellikle eski işlerinde ve çoğu dijital eserinde grotesk bir anlatı görüyoruz ancak bu duruma kontrast, canlı renklerle harmanlanmış kompozisyonların var. Grotesk olanla canlı enerjik renkleri birleştirmenin ardında özel bir motivasyonun var mı?


Grotesk formları canlı renklerle sunmamın nedeni dijital dünyanın o “şeker kaplı” distopyasını vurgulamak. Sosyal medya platformları veya reklam estetiği bize en trajik olayları bile renkler ve hızlı geçişlerle sunuyor. Bu kontrast, izleyiciyi önce rengin enerjisiyle içeri çekip sonra formun rahatsız ediciliğiyle baş başa bırakma isteğimden kaynaklanıyor. Bir nevi “göze hoş gelen bir kâbus” yaratma çabası diyebiliriz.


“11001.x2”, 2026, Kağıt üzerine Gravür/Aquatint Baskı, Kağıt/50x70, E.d. 2/20
“11001.x2”, 2026, Kağıt üzerine Gravür/Aquatint Baskı, Kağıt/50x70, E.d. 2/20

Bu arada tebrikler! 7 Mayıs’ta açılacak olan Kapadokya Bienali’nde yer alıyorsun. Bienalin DOĞUM temasıyla, sergileyeceğin “Ctrl+Z” ve “Veri Kirliliği” (Data Pollution) eserleri nasıl bir kavramsal diyalog kuruyor? Senin evreninde doğum kavramı neyi ifade ediyor?


Çok teşekkürler! Kapadokya Bienali’nin “Doğum” temasıyla işlerim arasında aslında ironik bir bağ var. Ctrl+Z, dijital izlerin şeffaf verilere dönüştüğü süreci kronolojik bir düzlemde sunarken tüketimi, yeni bir form kazanan ‘teknik fosilleşme’ olarak somutlaştırıyor. Veri Kirliliği ise bu dijital atıklardan doğan yeni bir ekosistemi sorguluyor. Benim evrenimde doğum; sadece bir başlangıç değil. Bir verinin işlenerek anlam kazanması ya da bir hatanın (glitch) yepyeni bir formu doğurmasıdır.


Genelde daha çok distopya, aidiyet, kopuş, nostalji, insanlık, hayat gibi kavramları konu alan eserler ürettiğini fark ettim. Eserlerindeki mekanik yapının altında aslında “insan kalabilme” çabası, geçmişe duyulan özlem ve bir yere ait olamama gibi birçok insanî sancının yattığını hissettim. Eserlerinden okuduğum bu his sence eserlerini yansıtıyor mu?


Okumaların kesinlikle çok isabetli. Mekanik yapıyı bu sancıları koruyan bir zırh gibi görüyorum. Örneğin Algoritmik İkamet projemde binlerce dijital konum verisinin içinde aslında “Nereliyim?” veya “Nereye aitim?” sorularının cevabını arıyorum. Dolayısıyla o mesafeli duruşun altında, bahsettiğin o aidiyet çabası ve insani sancılar her zaman var.


Yaratım sürecinde bu tür kavramlarla/temalarla sürekli yüzleşmek zaman zaman seni yorup üretim motivasyonunu düşürüyor mu? Tıkandığın veya umutsuzluğa kapıldığın anlarda, seni yeniden o tezgahın başına geçiren itici güç nedir?


Kesinlikle yorucu olabiliyor. Ama tıkandığım noktada beni tezgâhın başına döndüren şey o “belirsizlik” hali. Bir plakayı asit banyosuna bıraktığımda ya da bir kod satırını çalıştırdığımda sonucun ne olacağını tam olarak bilememek, o merak duygusu her türlü umutsuzluğun önüne geçiyor. Üretmek benim için bir nevi kendi “algoritmamı” düzenleme biçimim.


Bir yandan üniversitede eğitimine devam ederken diğer yandan aktif olarak bienallerde ve sanat etkinliklerinde yer alıyorsun. Okuldaki teorik eğitiminle, sanat piyasasındaki tecrübelerin arasında ne gibi farklar gözlemliyorsun? Bu iki alan birbirini nasıl besliyor ya da zorluyor?


Bu iki alan birbirini aslında tamamlıyor. Akademi derinlik kazandırırken pratik alan o derinliği test ediyor. Ama aynı zamanda zorlayan bir tarafı da var: Akademinin yavaş ve analiz odaklı yapısıyla sanat ortamının hızlı ve görünür olma baskısı arasında denge kurmak gerekiyor. Bu dengeyi kurabildiğim noktada üretimimin daha netleştiğini ve kendi dilimin daha belirgin hale geldiğini görüyorum.


Son olarak, Eskişehir’de bir sanatçı olarak Eskişehir sanat piyasasını ve buradaki üretim ortamını nasıl değerlendiriyorsun? Eskişehir’de bağımsız bir sanatçı olarak yol almak pratiğine nasıl bir yön veriyor? Sanatının evrileceği yön hakkında ne gibi öngörülerin var ve görsel dünyada geriye nasıl bir iz bırakmak istiyorsun?


Eskişehir’de özellikle baskı sanatları gibi az bilinen bir alanda genç bir sanatçı olmak başlangıçta zorlayıcıydı. Hem yolun başındaydım hem de neyi nasıl yapacağımı öğrenebileceğim alanlar çok kısıtlıydı. Ancak şehir son yıllarda ciddi bir ivme kazandı. Artık genç sanatçıları destekleyen ve yol gösteren birçok oluşuma ev sahipliği yapıyor. Benim kendi üretimimde yakaladığım ivme ise


Çekirdek ile yollarımın kesişmesiyle başladı. Nasıl bir yol izlemem gerektiğini bu topluluk sayesinde öğrendim. Bu yüzden temellerimin atıldığı bu oluşuma bugün bir röportaj veriyor olmak benim için ayrı bir gurur kaynağı.

Geleceğe dair hedefim ise net: İşlerimin sadece izlenen birer nesne değil, izleyici tarafından doğrudan “deneyimlenen sistemler” haline gelmesi.





 
 
 

Yorumlar


bottom of page